Świadczenia postojowe to jednorazowe lub okresowe wsparcie finansowe, które w okresie pandemii COVID-19 mogli otrzymać samozatrudnieni prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, w szczególności umów zlecenia i umów o dzieło. Świadczenie postojowe było wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w ramach tzw. Tarczy Antykryzysowej i stanowiło rekompensatę za przestój w działalności lub wykonywaniu umowy spowodowany skutkami epidemii. W zależności od sytuacji wnioskodawcy kwota świadczenia postojowego wynosiła 2080 zł brutto (w przypadku większości przedsiębiorców i zleceniobiorców) lub 1300 zł (m.in. dla osób rozliczających się kartą podatkową).
- Kto mógł skorzystać: osoby prowadzące JDG oraz zleceniobiorcy i wykonawcy umów o dzieło, którzy nie mogli wykonywać działalności z powodu COVID-19.
- Ile wynosiło: 2080 zł (standard) lub 1300 zł (karta podatkowa i niektórzy przedsiębiorcy).
- Kiedy można było złożyć wniosek: do 3 miesięcy od zniesienia stanu epidemii – terminy te w większości przypadków już minęły, ale warto sprawdzić aktualne komunikaty ZUS.
- Gdzie składać wniosek: elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS lub za pośrednictwem portalu gov.pl.
- Jakie formularze: RSP-D (pierwszy wniosek dla JDG), RSP-DK (kolejny wniosek dla JDG), RSP-C (dla zleceniobiorców składany przez zleceniodawcę lub bezpośrednio przez zleceniobiorcę).
Czym jest świadczenie postojowe z ZUS
Świadczenia postojowe były instrumentem pomocy publicznej wprowadzonym specustawą dotyczącą COVID-19. Jego celem było zapewnienie płynności finansowej osobom, które w wyniku pandemii straciły źródło dochodu lub odnotowały znaczny spadek przychodów. W odróżnieniu od innych form wsparcia, takich jak pożyczka czy dofinansowanie do wynagrodzeń, świadczenie postojowe nie podlegało zwrotowi i nie wymagało prowadzenia działalności przez określony czas po jego otrzymaniu. Podstawą prawną były przepisy tzw. Tarczy Antykryzysowej obowiązującej na dzień złożenia wniosku, która wprowadziła szereg rozwiązań osłonowych dla przedsiębiorców i pracowników.
Kto mógł skorzystać ze świadczenia postojowego
Świadczenia postojowe przysługiwały dwóm głównym grupom:
- osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą (JDG),
- osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych, przede wszystkim umowy zlecenia oraz umowy o dzieło.
W obu przypadkach konieczne było spełnienie warunków dotyczących daty rozpoczęcia działalności lub zawarcia umowy, a także wykazanie związku przestoju z pandemią COVID-19.
Świadczenie postojowe dla samozatrudnionych (JDG)
Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą mogli ubiegać się o świadczenie postojowe, jeśli ich firma została założona przed 1 kwietnia 2020 r. Dodatkowo musieli spełnić kilka innych warunków:
- nie podlegać ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu (np. nie być jednocześnie zatrudnionym na etacie),
- wykazać, że w związku z COVID-19 nastąpił przestój w prowadzeniu działalności,
- wykazać spadek przychodu o co najmniej 15% w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie postojowe w porównaniu do miesiąca poprzedniego lub do analogicznego miesiąca roku ubiegłego (według zasad obowiązujących na dzień złożenia wniosku określonych w specustawie).
W praktyce ZUS weryfikował te dane na podstawie oświadczeń składanych przez przedsiębiorcę. Nie było wymogu przedstawiania zaświadczeń z urzędu skarbowego – wystarczyło prawidłowo wypełnione oświadczenie.
Warunki przyznania świadczenia dla przedsiębiorców
Oprócz podstawowych kryteriów, takich jak data założenia firmy i spadek przychodu, istotne było również to, że działalność musiała być faktycznie wykonywana przed okresem przestoju. ZUS mógł wezwać do wyjaśnień w przypadku wątpliwości co do ciągłości działalności. Ważne było także, aby przedsiębiorca nie zawiesił działalności na okres dłuższy niż określony w przepisach (zawieszenie nie mogło trwać przez cały okres, za który wnioskowano o świadczenie).
Jak złożyć wniosek RSP-D i RSP-DK
Przedsiębiorcy składali wniosek o świadczenie postojowe na formularzu RSP-D (pierwsze świadczenie) lub RSP-DK (kolejne świadczenie postojowe). Dokumenty te były dostępne na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS oraz na portalu gov.pl. Proces składania wyglądał następująco:
- Zalogowanie się do PUE ZUS (lub na gov.pl) z wykorzystaniem profilu zaufanego, e-dowodu lub certyfikatu kwalifikowanego.
- Wybór odpowiedniego formularza i wypełnienie go danymi: numer NIP, dane kontaktowe, oświadczenie o przestoju i spadku przychodu.
- Podpisanie wniosku o świadczenie postojowe podpisem elektronicznym (profil zaufany lub certyfikat kwalifikowany) i wysłanie do ZUS.
W przypadku braku możliwości złożenia wniosku o świadczenie postojowe elektronicznie, w niektórych sytuacjach dopuszczano formę papierową, ale ZUS zalecał kontakt przez PUE ze względu na szybszą obsługę.
Świadczenie postojowe dla zleceniobiorców i osób na umowach cywilnoprawnych
Osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło również mogły ubiegać się o świadczenie postojowe, o ile umowa została zawarta przed 1 kwietnia 2020 r. Dodatkowo przychód z tej umowy nie mógł przekraczać 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału (w praktyce oznaczało to limit około 15-17 tys. zł brutto miesięcznie, w zależności od okresu). Warunkiem było także, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie postojowe przychód z umowy spadł o co najmniej 15% w stosunku do poprzedniego miesiąca lub do analogicznego miesiąca roku ubiegłego.
Warunki przyznania świadczenia przy umowie zlecenie i o dzieło
Zleceniobiorca lub wykonawca umowy o dzieło nie mógł jednocześnie podlegać ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu (np. być zatrudnionym na etacie u innego pracodawcy). Jeśli jednak miał kilka umów zlecenia, każda z nich mogła być rozpatrywana osobno. Ważne było, aby przestój w wykonywaniu umowy był spowodowany w następstwie COVID-19 – np. odwołanie zlecenia z powodu obostrzeń, zamknięcie branży czy konieczność opieki nad dzieckiem w związku z zamknięciem szkół.
Jak złożyć wniosek RSP-C do ZUS
Formularz RSP-C był przeznaczony dla zleceniobiorców i wykonawców umów o dzieło. Wniosek o świadczenie postojowe co do zasady składał zleceniodawca (czyli firma lub osoba fizyczna zlecająca pracę). Jednak w przypadku, gdy zleceniodawca odmówił złożenia wniosku lub nie mógł tego zrobić (np. z powodu likwidacji działalności), sam zleceniobiorca mógł złożyć wniosek bezpośrednio do ZUS. W praktyce oznaczało to konieczność udokumentowania, że zleceniodawca nie współpracuje. ZUS weryfikował takie przypadki indywidualnie.
Ile wynosi świadczenie postojowe – 2080 zł czy 1300 zł
Wysokość świadczenia postojowego zależała od formy opodatkowania i rodzaju działalności:
- 2080 zł – standardowa kwota dla większości przedsiębiorców JDG (opodatkowanych na zasadach ogólnych, ryczałtem lub liniowo) oraz dla zleceniobiorców i wykonawców umów o dzieło, których przychód nie przekraczał limitu.
- 1300 zł – niższa kwota przysługiwała m.in. osobom rozliczającym się kartą podatkową, a także tym, które nie opłacały składek na ubezpieczenie chorobowe. W praktyce dotyczyło to przede wszystkim przedsiębiorców, którzy wybrali najprostszą formę opodatkowania.
Warto zaznaczyć, że kwoty te były brutto – podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ale nie były oskładkowane (ZUS nie pobierał od nich składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne).
Termin złożenia wniosku i znaczenie zniesienia stanu epidemii
Zgodnie z pierwotnymi przepisami, wnioski o świadczenie postojowe można było składać do 3 miesięcy od dnia zniesienia ogłoszonego stanu epidemii. Stan epidemii został odwołany w Polsce w maju 2022 roku, co oznacza, że w praktyce możliwość ubiegania się o to świadczenie wygasła w sierpniu 2022 roku. Wyjątki mogły dotyczyć osób, które złożyły wniosek o świadczenie postojowe wcześniej, a ZUS rozpatrywał go po terminie, ale generalnie należy przyjąć, że obecnie (stan na 2025 rok) świadczenie postojowe nie jest już dostępne w standardowym trybie. Niemniej ZUS informuje, że w indywidualnych przypadkach, gdy wnioskodawca wykaże, że nie mógł złożyć dokumentów w terminie z powodu siły wyższej, istnieje możliwość późniejszego ubiegania się o wypłatę. Dlatego warto śledzić komunikaty na stronie ZUS oraz w Biuletynie Informacji Publicznej RPO w sprawie świadczeń postojowych.
Wypłata świadczenia przez ZUS i najczęstsze kwestie praktyczne
ZUS wypłacał świadczenie postojowe niezwłocznie po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku. W praktyce oznaczało to przelew na konto bankowe wskazane przez wnioskodawcę w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Czas oczekiwania zależał od kompletności dokumentów oraz ewentualnych dodatkowych wyjaśnień. W przypadku wątpliwości ZUS wzywał do uzupełnienia brakujących informacji, co wydłużało proces.
Najczęstsze problemy zgłaszane przez wnioskodawców to:
- błędne wypełnienie formularza złożonego wniosku o świadczenie postojowe (np. nieprawidłowy kod wykonywanej działalności PKD),
- brak oświadczenia o spadku przychodu o 15% wymaganego we wniosku o świadczenie postojowe,
- niezgodność danych z rejestrami ZUS,
- brak podpisu elektronicznego.
Aby uniknąć opóźnień, przed wysłaniem wniosku o świadczenie postojowe warto skorzystać z pomocy infolinii ZUS (tel. 22 560 16 00) lub bezpośredniego kontaktu z placówką ZUS za pośrednictwem PUE.
Porównanie – JDG vs zleceniobiorca
| Kryterium | JDG | Zleceniobiorca / umowa o dzieło |
|---|---|---|
| Uprawnieni | Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą | Osoby na umowie zlecenia lub o dzieło |
| Warunek daty | Firma założona przed 1 kwietnia 2020 r. | Umowa zawarta przed 1 kwietnia 2020 r. |
| Limit przychodu | Brak górnego limitu (liczy się spadek o 15%) | Przychód ≤ 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału |
| Formularz | RSP-D (pierwszy wniosek), RSP-DK (kolejny) | RSP-C |
| Kto składa wniosek | Sam przedsiębiorca | Zleceniodawca, w przypadku odmowy – sam zleceniobiorca |
| Wysokość świadczenia | 2080 zł lub 1300 zł (karta podatkowa) | 2080 zł (standard) lub 1300 zł (jeśli brak chorobowego) |
| Termin złożenia | Do 3 miesięcy od zniesienia stanu epidemii | Do 3 miesięcy od zniesienia stanu epidemii |
Najważniejsze formularze – zestawienie
| Formularz | Przeznaczenie | Uwagi |
|---|---|---|
| RSP-D | Pierwszy wniosek o świadczenie postojowe dla JDG | Składany przez przedsiębiorcę |
| RSP-DK | Kolejny wniosek o świadczenie postojowe dla JDG | Gdy przedsiębiorca już raz otrzymał świadczenie postojowe |
| RSP-C | Wniosek o świadczenie postojowe dla zleceniobiorców i wykonawców umów o dzieło | Składany przez zleceniodawcę lub bezpośrednio przez zleceniobiorcę w razie odmowy |
Czy nadal można ubiegać się o świadczenie postojowe
Z uwagi na upływ terminów określonych w specustawie, standardowa ścieżka składania wniosków o świadczenie postojowe jest obecnie zamknięta. Jednak ZUS nadal rozpatruje wnioski złożone w terminie, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte, oraz wnioski wniesione po terminie, jeśli wnioskodawca wykaże, że opóźnienie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych (np. pobyt w szpitalu, błąd systemu PUE). W praktyce oznacza to, że choć szanse na uzyskanie świadczenia są dziś niewielkie, warto skonsultować swoją sytuację z ZUS lub skorzystać z pomocy prawnej. Ostateczne decyzje zawsze należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Najczęstsze błędy i pytania wnioskodawców
Jakie błędy najczęściej popełniano przy składaniu wniosków o świadczenie postojowe?
- Nieprawidłowe wyliczenie spadku przychodu we wniosku o świadczenie postojowe – niektórzy brali pod uwagę złe miesiące odniesienia.
- Brak oświadczenia o przestoju we wniosku o świadczenie postojowe – sam spadek przychodu nie zawsze był wystarczający, trzeba było również wskazać fakt przestoju.
- Złożenie wniosku o świadczenie postojowe na złym formularzu (np. RSP-D zamiast RSP-DK przy drugim świadczeniu).
- Niepodpisanie wniosku o świadczenie postojowe podpisem elektronicznym – w przypadku składania przez PUE brak ważnego podpisu skutkował odrzuceniem.
Czy świadczenie postojowe podlega opodatkowaniu?
Tak, świadczenie postojowe jest przychodem z innych źródeł i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Płatnikiem podatku jest ZUS, który pobiera zaliczkę przy wypłacie. W zeznaniu rocznym (PIT-37 lub PIT-36) należy wykazać otrzymaną kwotę.
Czy można otrzymać świadczenie postojowe więcej niż raz?
Tak, przepisy przewidywały możliwość złożenia kolejnego wniosku (RSP-DK) po upływie okresu, na który przyznano pierwsze świadczenie. Warunkiem było dalsze występowanie przestoju i spełnienie tych samych kryteriów. W praktyce niektórzy przedsiębiorcy otrzymali świadczenie postojowe nawet kilkukrotnie.
Gdzie sprawdzić status złożonego wniosku o świadczenie postojowe?
Status złożonego wniosku można sprawdzić na PUE ZUS w panelu „Dokumenty i korespondencja” lub dzwoniąc na infolinię ZUS (22 560 16 00). Warto pamiętać, że ZUS nie wysyłał odrębnych zawiadomień o przyznaniu świadczenia postojowego – informacja pojawiała się na koncie PUE.
Podsumowanie
Świadczenia postojowe z ZUS dla JDG i zleceniobiorców były ważnym narzędziem pomocowym w czasie pandemii COVID-19. Jego najważniejsze cechy to: brak obowiązku zwrotu, stosunkowo prosty proces aplikacyjny (głównie przez PUE lub gov.pl) i zróżnicowana wysokość wsparcia (2080 zł lub 1300 zł w zależności od formy opodatkowania). Kluczowymi warunkami były data rozpoczęcia działalności lub zawarcia umowy przed 1 kwietnia 2020 r. oraz spadek przychodu o co najmniej 15% w związku z COVID-19. Choć termin składania wniosków o świadczenie postojowe minął, w indywidualnych przypadkach nadal istnieje możliwość ich rozpatrzenia. Wszystkie osoby, które mają wątpliwości co do swojej sytuacji, powinny skontaktować się bezpośrednio z ZUS lub śledzić komunikaty na oficjalnej stronie Zakładu dotyczące świadczeń postojowych.
