Co po zakończeniu ulg ZUS dla przedsiębiorcy w 2026

Zakończenie okresu preferencyjnych składek ZUS to dla wielu właścicieli firm moment przełomowy. Po wyczerpaniu 6 miesięcy „Ulgi na start” lub 24 miesięcy „Preferencyjnych składek ZUS” przedsiębiorca automatycznie przechodzi na pełne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, czyli tzw. duży ZUS. Konsekwencją jest znaczny wzrost miesięcznych kosztów prowadzenia działalności. Nie jest to jednak sytuacja bez wyjścia – istnieją legalne możliwości obniżenia obciążeń, takie jak Mały ZUS Plus oraz wakacje od ZUS.

W artykule krok po kroku wyjaśniamy, co zrobić po zakończeniu ulg, jakie formalności załatwić w ZUS, jak przedsiębiorca może skorzystać z dostępnych alternatyw oraz na co uważać, by nie stracić prawa do świadczeń. Przedstawiamy też zmiany w kontrolach L4 od 13 kwietnia 2026 roku.

Kiedy kończy się Ulga na start i preferencyjny ZUS

Ulga na start przysługuje przez pierwsze 6 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej. W tym czasie przedsiębiorca opłaca jedynie składkę zdrowotną, a od składek na ubezpieczenia społeczne jest zwolniony. Po upływie 6 miesięcy obowiązkowo przechodzi na preferencyjne składki ZUS (przez kolejne 24 miesiące) lub od razu na duży ZUS, jeśli preferencje nie zostały wybrane.

Preferencyjne składki ZUS (tzw. mały ZUS) obowiązują przez 24 miesiące od rozpoczęcia działalności. Podstawa wymiaru składek społecznych wynosi w tym okresie nie mniej niż 30% minimalnego wynagrodzenia. Po upływie 24 miesięcy przedsiębiorca musi opłacać pełne składki, chyba że spełnia warunki do skorzystania z Małego ZUS Plus.

Moment przejścia na duży ZUS jest automatyczny – nie trzeba czekać na decyzję ZUS, ale konieczne jest, aby przedsiębiorca zgłosił zmianę do ubezpieczeń.

Przejście na duży ZUS krok po kroku

Po zakończeniu okresu ulg przedsiębiorca musi złożyć w ZUS odpowiednie dokumenty:

1. Wyrejestrować się z dotychczasowego ubezpieczenia (kod 05 70 lub 05 72) za pomocą formularza ZUS ZWUA.
2. Zgłosić się do pełnych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z kodem 05 10 na formularzu ZUS ZUA.

Wyrejestrowanie i ponowna rejestracja powinny nastąpić w dniu, w którym kończy się okres ulgowy. Jeśli przedsiębiorca tego nie zrobi, ZUS może naliczyć składki w niższej wysokości, a w razie kontroli – nałożyć sankcje.

Jakie formularze i kody ZUS trzeba złożyć

Kod 05 70 stosuje się w okresie Ulgi na start, kod 05 72 – w okresie preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne. Po przejściu na pełne składki używa się kodu 05 10.

O ile rosną składki po przejściu na pełny ZUS

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne po zakończeniu ulg wynosi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (w 2025 roku prognoza to ok. 7 800 zł). Oznacza to, że podstawa dla dużego ZUS wynosi około 4 680 zł. Pełne składki społeczne (emerytalna, rentowe, chorobowa, wypadkowa) oraz zdrowotna naliczane są od tej kwoty.

Dla porównania – w okresie preferencyjnym podstawa to tylko 30% minimalnego wynagrodzenia (ok. 1 260 zł w 2025 roku). Różnica w miesięcznej składce może sięgać nawet 2 500-3 000 zł.

Mały ZUS Plus jako alternatywa po zakończeniu ulg

Mały ZUS Plus to rozwiązanie dla przedsiębiorców, którzy po zakończeniu Ulgi na start lub preferencyjnych składek chcą płacić niższe składki. Pozwala on na opłacanie składek społecznych proporcjonalnie do dochodu, przez kolejne 3 lata (36 miesięcy) w ciągu 5 lat prowadzenia działalności gospodarczej.

Kto może skorzystać z Małego ZUS Plus

1. Przedsiębiorcy, których roczny przychód nie przekroczył 120 000 zł w poprzednim roku.
2. Osoby prowadzące jednoosobową działalność nie dłużej niż 60 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej od momentu jej rozpoczęcia.
3. Przedsiębiorcy, którzy w poprzednim roku nie korzystali z Małego ZUS Plus przez pełne 36 miesięcy.

Podstawa wymiaru składek w Małym ZUS Plus wynosi od 30% minimalnego wynagrodzenia do 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, w zależności od dochodu. Dzięki temu przy niższych zarobkach składki są znacznie niższe niż w pełnym ZUS.

Ważne: Mały ZUS Plus nie obejmuje składki zdrowotnej – ta jest opłacana na zasadach ogólnych.

Wakacje od ZUS w 2025 i 2026 – zasady i terminy

Od 2025 roku przedsiębiorcy mogą skorzystać z ulgi w postaci wakacji od ZUS, czyli możliwości nieopłacania składek społecznych za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym. Ulga obowiązuje również w 2026 roku.

Wniosek RWS – kiedy i jak go złożyć

Aby skorzystać z wakacji, należy złożyć wniosek RWS (Rejestracja Wakacji Składkowych) w ZUS, nie później niż miesiąc przed wybranym miesiącem. Wniosek można złożyć elektronicznie przez PUE ZUS lub e-Urząd Skarbowy.

Wybrany miesiąc może być dowolny, ale trzeba pamiętać, że zwolnienie nie dotyczy składki zdrowotnej – tę należy opłacić w pełnej wysokości.

Czy wakacje składkowe obejmują składkę zdrowotną

Wakacje od ZUS to jednorazowa ulga w roku, ale może przynieść oszczędność rzędu 1 500-2 000 zł (w zależności od podstawy wymiaru składek ZUS w 2026 roku).

Ubezpieczenie chorobowe po zakończeniu preferencji

Po przejściu na duży ZUS lub Mały ZUS Plus przedsiębiorca nadal może być objęty ubezpieczeniem chorobowym, pod warunkiem terminowego opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe. W przypadku opóźnienia w płatności (nawet jednodniowego) prawo do zasiłku chorobowego może zostać zawieszone, a w skrajnych przypadkach – utracone.

Aby zachować ciągłość ubezpieczenia, warto:

1. opłacać składki ZUS do 10. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni,
2. regularnie sprawdzać stan konta w ZUS,
3. w razie problemów finansowych skorzystać z odroczenia płatności (wniosek do ZUS).

Co grozi za spóźnienie w opłacaniu składek

Opóźnienie w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotnej skutkuje naliczeniem odsetek karnych. Ponadto ZUS może nałożyć sankcje w postaci wykluczenia z ubezpieczenia chorobowego, co oznacza brak prawa do zasiłku chorobowego, opiekuńczego czy macierzyńskiego.

W przypadku dłuższych zaległości ZUS może wszcząć postępowanie egzekucyjne, a w skrajnych przypadkach – złożyć wniosek o wykreślenie firmy z CEIDG.

Kontrole L4 od 13 kwietnia 2026 – co się zmienia

Od 13 kwietnia 2026 roku wchodzą w życie nowe zasady dotyczące kontroli zwolnień lekarskich (L4). Nowe uprawnienia ZUS obejmują:

1. Legitymowanie ubezpieczonego – kontroler ZUS będzie mógł sprawdzić tożsamość osoby na L4 na miejscu, bez wcześniejszego powiadomienia.
2. Weryfikacja aktywności – ZUS będzie sprawdzać, czy przedsiębiorca podczas zwolnienia nie prowadzi działalności zarobkowej (np. nie wykonuje pracy, nie przyjmuje klientów, nie publikuje treści komercyjnych).
3. Kary – za nielegalną aktywność podczas L4 grozi przedsiębiorcy utrata prawa do zasiłku chorobowego i obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń.

Przedsiębiorcy powinni pamiętać, że podczas zwolnienia lekarskiego nie wolno wykonywać żadnych czynności związanych z jednoosobową działalnością gospodarczą, chyba że lekarz wyraźnie dopuścił taką możliwość (np. praca zdalna przy lekkim schorzeniu).

Jak przygotować firmę na wyższe koszty ZUS

Koniec ulg ZUS to moment, który warto odpowiednio zaplanować. Oto praktyczna lista działań:

1. Sprawdź termin – oblicz, kiedy dokładnie kończy się Twoja ulga (6 lub 24 miesiące od startu działalności).
2. Sprawdź Mały ZUS Plus – jeśli Twój roczny przychód nie przekroczył 120 000 zł i nie minęło 5 lat od startu, możesz złożyć wniosek o Mały ZUS Plus na kolejne 3 lata.
3. Złóż dokumenty w ZUS – wyrejestruj się z kodu 05 70/05 72 i zgłoś do 05 10 (lub 05 11 przy Małym ZUS Plus) na odpowiednich formularzach.
4. Zaplanuj wakacje składkowe – wybierz miesiąc, w którym nie zapłacisz składek społecznych; złoży wniosek RWS najpóźniej na 30 dni przed.
5. Przygotuj budżet – uwzględnij wyższe miesięczne koszty (nawet o 2 500-3 000 zł), odłóż rezerwę finansową.
6. Monitoruj terminy – opłacaj składki do 10. dnia miesiąca, aby nie stracić prawa do zasiłku chorobowego.
7. Zapoznaj się z nowymi zasadami L4 – od kwietnia 2026 unikaj aktywności zarobkowej podczas zwolnienia.

Podsumowanie – najważniejsze wnioski i dostępne możliwości obniżenia obciążeń

Zakończenie ulg ZUS oznacza wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, ale przedsiębiorca nie jest bez możliwości. Przejście na duży ZUS to standardowa ścieżka, ale warto rozważyć:

1. Mały ZUS Plus – składki proporcjonalne do dochodu, przez maksymalnie 36 miesięcy.
2. Wakacje od ZUS – jeden miesiąc w roku bez składek społecznych.
3. Terminowe opłacanie składek – kluczowe dla zachowania ubezpieczenia chorobowego.
4. Świadomość nowych kontroli L4 – od 13 kwietnia 2026 ZUS będzie bardziej rygorystyczny.

Każdy przedsiębiorca powinien sprawdzić swoją sytuację jeszcze przed końcem okresu ulgowego – im wcześniej, tym łatwiej uniknąć błędów formalnych i niepotrzebnych kosztów. W razie wątpliwości warto skonsultować się z doradcą lub skorzystać z bezpłatnych narzędzi na stronie Biznes.gov.pl.

Tabela porównawcza: Ulga na start vs Preferencyjny ZUS vs Duży ZUS vs Mały ZUS Plus vs Wakacje od ZUS

Pamiętaj – decyzje dotyczące wyboru formy ubezpieczenia muszą być podjęte przed upływem terminu ulgi. Działaj z wyprzedzeniem, aby uniknąć niepotrzebnych kosztów i formalności.